مرد پشت درهای بسته محدودیت اینترنت
سایت شیک: محمدامین آقامیری، دبیر شورای عالی و رییس مرکز ملی فضای مجازی، بعد از نزدیک به پنج سال حضور در این سمت، عاقبت هفته ی پیش نشست خبری برگزار کرد؛ نشستی که نه فقط از نظر نحوه دعوت گزینشی خبرنگاران و محدودیت در طرح پرسش ها، بلکه به علت ادعاهای عنوان شده درباره ی وضعیت اینترنت، از کار انداختن استارلینک و اجرای فیلترینگ نیز محل بحث است.
به گزارش سایت شیک به نقل از خبر آنلاین و بر طبق گزارش شرق آنلاین، محمدامین آقامیری، دبیر شورایعالی و رییس مرکز ملی فضای مجازی، بعد از نزدیک به پنج سال حضور در این سمت، سر انجام هفته قبل نشست خبری برگزار کرد؛ نشستی که نه تنها از نظر نحوه دعوت گزینشی خبرنگاران و محدودیت در طرح پرسش ها، بلکه به سبب ادعاهای عنوان شده در رابطه با وضعیت اینترنت، از کار انداختن استارلینک و اجرای فیلترینگ هم محل بحث است. بررسی «شرق» نشان داده است تعدادی از این اظهارات با پرسش های جدی فنی و ایرادات اساسی رو به رو هستند. بطور مثال، آقامیری در همین نشست از خارج شدن مصوبه ۳۲ بندی «تسهیل دسترسی به سکوهای خارجی و پیشرفت حکمرانی قانونمند» از طبقه بندی محرمانه خبر داد؛ مصوبه ای که در دی ۱۴۰۳ مبنای رفع فیلتر گوگل پلی و واتس اپ (که باردیگر فیلتر شد) قرار گرفت. او اعلام نمود این سند بعد از هماهنگی با وزارتخانه های مختلف و با پیگیری مرکز ملی فضای مجازی از محرمانگی خارج شده است. در عین حال، چهار منبع باخبر در گفتگو با «شرق» مدعی شده اند شخص آقامیری قبل تر دستور محرمانه کردن این مصوبه را داده بود؛ موضوعی که پرسش هایی در رابطه با علت محرمانه ماندن سند و زمان انتشار عمومی آن پس از دو سال را به وجود می آورد. هم زمان، منابع «شرق» از افزایش زمزمه ها در رابطه با احتمال تغییر دبیر شورایعالی فضای مجازی خبر می دهند و برگزاری این نشست را تلاشی برای نمایش عملکرد و حفظ جایگاه سیاسی آقامیری ارزیابی می کنند؛ برداشتی که در کنار ادعاهای فنی عنوان شده در نشست، بنظر می رسد دور از حقیقت نباشد.
اینترنت فقط یک مرتبه قطع شده؟ در نشست خبری هفته قبل محمدامین آقامیری در واکنش به این که آیا فقط با قطع اینترنت میتوان اعمال حاکمیت کرد، در پاسخ غیرقابل باور گفته: «مگر در ۱۵ سال قبل چند بار اینترنت بطور کامل قطع شده است؟ فکر می کنم در طول این مدت فقط یک مرتبه قطع کامل اینترنت داشتیم و بقیه موارد، محدودسازی بوده است. در دیماه هم فقط برای چند ساعت اینترنت را بطور کامل قطع کردیم تا دوستان امنیتی بتوانند صحنه را مدیریت کنند. هیچ کس دوست ندارد اینترنت قطع شود».
مروری بر آرشیو اخبار و البته خاطراتی که در ذهن ما از قطعی اینترنت هک شده، نشان داده است اینترنت در ایران بیشتر از یک مرتبه قطع شده است. اگر از سال ۸۸ فاکتور بگیریم که دسترسی به پلت فرم هایی مانند توییتر (ایکس فعلی)، فیسبوک و پیامک قطع شده بود، نخستین قطعی های اینترنت به شرح زیر است:
۱- ۲۵ آبان تا ۲ آذر سال ۱۳۹۸: برای هفت روز، البته دسترسی در جنوب کشور به اینترنت برای بالاتر از ۱۵ روز ممکن نبود.
۲- ۳۰ شهریور ۱۴۰۱: قطع دسترسی به اینستاگرام و واتس اپ و ده ها پلت فرم دیگر صورت گرفت. در ادامه قطع اینترنت بطور کامل در روز اول مهر گزارش شد و سپس قطع اینترنت در ساعاتی از روز بصورت کامل صورت گرفت. به دنبال اعتراضات در پاییز این سال، اینترنت برای ماه ها با محدودیت و اختلال های شدید همراه بود.
۳- ۲۳ خرداد تا ۴ تیر ۱۴۰۴: به دنبال جنگ ۱۲روزه، اینترنت بصورت کامل قطع بود.
۴- ۱۸ دی تا ۷ بهمن ۱۴۰۴: به دنبال اعتراضات ۱۸ و ۱۹ دی اینترنت بطور کامل قطع بود و پس از این تاریخ هم برای چندین ماه اختلال ها و محدودیت های شدید شبکه گزارش شد.
۵- ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۵ خرداد ۱۴۰۵: در این تاریخ هم اینترنت به صورت کامل قطع بود و طولانی ترین قطع اینترنت به نام ایران ثبت گردید.
موافق همیشگی محدودیت در اینترنت در ادامه این جلسه، وی در واکنش به این که ستاد ساماندهی فضای مجازی که به دستور رئیس دولت تشکیل شد و در نخستین جلسه خود رای به بازگشت اینترنت به حالت قبل دی داد، رای اش مثبت بود یا منفی، پاسخ دوپهلویی داده است. او به صورتی از پاسخ شانه خالی کرد و گفت در موارد حساس تصمیم ها بصورت جمعی گرفته می شود. در عین حال منابع «شرق» اعلام نمودند در این نشست ستاد با ۱۲ عضو، فقط دو نفر رای منفی به بازگشایی اینترنت دادند که آنها هم محمدامین آقامیری، رییس مرکز ملی فضای مجازی و دیگری پیمان جبلی، رییس سازمان صداوسیما بوده اند.
این نخستین بار نیست که محمدامین آقامیری نسبت به بازگشایی فضای اینترنت، پشت درهای بسته رای منفی خودرا صادر می کند. یکی از وعده های مسعود پزشکیان، رییس جمهور که حالا بالاتر از دو سال از آن گذشته، رفع محدودیت های اینترنت و فیلترینگ بود. در نهایت هم پس از انتقادهای خیلی که چرا این وعده را عملی نمی کند، وی در آذر ۱۴۰۳ دستور به تشکیل کمیته ای داد که مبحث رفع فیلتر در آن بررسی شود، اما در نهایت در زمان رای گیری گروهی از اعضاء شورا با مدیریت آقامیری به مصوباتی که توسط وزارت ارتباطات برای رفع فیلتر تهیه شده بود، رای منفی می دادند. بگفته چندین منبع به «شرق»، ممکن بود در بعضی جلسات او حتی رای ندهد اما از قبل جلسه گروهی را به دادن رای منفی تشویق کند. همینطور طبق اعلام منبع «شرق»، یکی از آنهایی که موجب شد پس از جنگ ۱۲روزه با وجود اتصال اینترنت، واتس اپ فیلتر بماند، آقامیری بوده است. او طی هماهنگی با بخش امنیت سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی و بدون اطلاع رییس جمهور موجب شد واتس اپ برای چند روز غیرقابل دسترس باشد.
تلاشهای آقامیری چه پشت پرده و چه مقابل دیگران سبب شده در این چند سال درخواست رسیدن به «وفاق» رییس جمهور برای رفع فیلتر از پلت فرم ها به نتیجه نرسد. هرچند حالا با این وضعیت سیاسی و اقتصادی کشور، به نظر نمی رسد کوشش برای رفع فیلتر در اولویت های دولت باشد. در عین حال شنیده های «شرق» نشان داده است مسعود پزشکیان با گذشت این چند سال از ریاست جمهوری، به صورت جدی به دنبال تغییر دبیر شورایعالی فضای مجازی است. یکی از منابع «شرق» می گوید: «تغییر آقامیری و معرفی فردی که دیدگاه تندی به فضای مجازی نداشته باشد، از همان سال شروع ریاست جمهوری مسعود پزشکیان آغاز شده بود، اما برخی محدودیت ها و اتفاق ها ازجمله جنگ موجب شد این تغییر به نتیجه نرسد».
روغن ریخته نذر امام زاده همچون خبرهایی که محمدامین آقامیری در این جلسه خبری اعلام کرد، خارج شدن مصوبه ۳۲بندی «تسهیل دسترسی به سکوهای خارجی و پیشرفت حکمرانی قانونمند» از طبقه بندی محرمانگی بود. نمی دانم در آن نشست، خبرنگاری بوده که این سؤال ها را از او بپرسد که اصلا چرا سندی که روی زندگی و کسب و کارها اثر می گذارد باید مهر محرمانگی بخورد؟ چرا اساسا جلسات شورا سری برگزار می گردد و حتی دعوت نامه اعضا هم سری ارسال می شود؟ حالا چه اتفاقی افتاده است که این سند از حالت سری بودن خارج شده است؟ چرا اساسا از اسفند ۱۴۰۱ که او بر صندلی دبیری شورایعالی فضای مجازی تکیه زده، همه چیز حالت محرمانه و سری پیدا کرده است؟ همان سال ۱۴۰۳ که شورایعالی فضای مجازی اعلام نمود قصد ندارد این سند ۳۲بندی را منتشر کند، اعتراض ها و انتقادهای زیادی به این تصمیم عنوان شد. در نهایت محمدامین آقامیری مقابل دوربین قرار گرفت و اظهار داشت: «برخی وزارتخانه ها درخواست کرده اند این سند منتشر نشود». اما چرا یک وزارتخانه نباید بخواهد سندی که در مورد آزادسازی پلت فرم ها و بهبود کیفیت اینترنت کشور است، محرمانه باشد؟ پیگیری های «شرق» از منابع خود نشان داده است دراین خصوص هم آقامیری اطلاعات اشتباه داده؛ چونکه خودش مستقیم مهر محرمانگی را روی این سند زده است. حالا هم در شرایط که کشور درگیر مشکلات اقتصادی نفس گیر است و از طرفی سایه جنگ هر لحظه پررنگ و پررنگ تر می شود، او تصمیم گرفته آنرا از طبقه بندی محرمانگی خارج کند؛ چون می داند در این شرایط دیگر اولویت کشور اجرای این سند نیست. از طرفی منبع «شرق» می گوید باتوجه به زمزمه های تغییر او، انتشار این سند ۳۲بندی می تواند پیامی برای یک حزب سیاسی خاص باشد که به آنها نشان دهد چطور سر قولش ایستاده و نگذاشته بندهای اصلی این بند ازجمله رفع محدودیت و دسترسی به پلت فرم های بین الملل در چند سال قبل به اجرا گذاشته شود. این سند ۳۲بندی چهار مرحله مشخص دارد که جزییات دقیق آنرا می توانید در وبسایت «شرق» بخوانید، اما شاید ناامید کننده ترین اتفاق در مورد این سند، این باشد که باز هم آقامیری جلوی اجرای آنرا گرفته است. البته بازگشایی یوتیوب و تلگرام می توانست همان اواخر سال ۱۴۰۳ و اوایل ۱۴۰۴ به اجرا دربیاید، اما سنگ اندازی هایی که کارگروه ۹نفره درنظر گرفته شده در این سند انجام داد، مانع از این شد که این دو پلت فرم رفع فیلتر شوند. همان زمان «شرق» (اسفند ۱۴۰۳) در گزارشی اطلاع داد کمیته متشکل از ۹ نفر به ریاست رییس مرکز ملی فضای مجازی با وجود پیگیری ها و مذاکرات وزارت ارتباطات، با رفع فیلتر یوتیوب و تلگرام موافقت نکرده اند. در آن زمان هم پیگیری نشان می داد محمدامین آقامیری با روند مذاکرات با این پلت فرم ها مخالف بوده و بنابراین هم دیگر اعضاء کمیته را راضی کرده به این بازگشایی رفع منفی دهند. منبع «شرق» می گوید پس از بازگشایی گوگل پلی و واتس اپ، وزارت ارتباطات آغاز به مذاکره با تلگرام و یوتیوب کرد که در نهایت هم این مذاکرات به این نتیجه رسید. طبقه گفته های این منبع قرار بود تلگرام در ایران فضای میزبانی داشته باشد و از جانب دیگر طی صحبت های انجام شده با نماینده یوتیوب در خاورمیانه، قرار بر این بود یوتیوب با گذاشتن تگ های سالم و ناسالم جلوی دسترسی مردم داخل ایران به محتوای ناسالم را بگیرد. طبق اظهارات او دقیقاً قرار بود همان مدل نمایش محتوا در کشورهای عربی در ایران هم پیاده سازی شود، اما در نهایت به خاطر مخالفت دبیر شورا این تلاش ها بی نتیجه می ماند و پس از آن هم جنگ آغاز می شود.
جالب است بدانید طبق ماده ۴ این سند که اجازه تشکیل کارگروه راهبری را داده است، از ۹ نفر اعضاء این کارگروه، حتی یک نفر هم از بخش خصوصی و اکوسیستم نوآوری کشور نیست. برخی اعضاء حاضر در این کارگروه را افرادی تشکیل داده اند که اظهارتشان تا حالا نشان داده با محدودیت بیشتر از آزادسازی اینترنت موافق هستند.
این اعضا شامل رییس مرکز ملی فضای مجازی بعنوان رییس کارگروه، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات بعنوان دبیر گروه، نماینده رییس مجلس، نماینده رییس قوه قضاییه، وزیر اطلاعات، نماینده سپاه پاسداران، دادستان کل کشور و دو نفر از اعضاء واقعی شورا هستند.
بگفته منبع «شرق»، این کارگروه بجای این که به مکانیسم نظارت بر دسترسی مردم به اینترنت با کیفیت تبدیل گردد، به مکانیسم تحمیل قطعی اینترنت و این که چرا اینترنت وصل است یا چرا فیلترشکن ها کار می کنند، تبدیل گشته است؛ «آنها هر روز چارچورب می گذارند برای محدودیت بیشتر، نه راهکاری برای دسترسی راحت به اینترنت ».
او تاکید می کند: چرا در این کارگروه که مقرر است برای مردم و کسب و کارها تصمیم گرفته شود، افرادی از بخش خصوصی، صنف و تشکل های مستقل فعال در حوزه اقتصاد دیجیتال حضور ندارند. به باور او، این افراد برعکس افراد حاضر در کارگروه که از نظر پارادایمی چند نسل عقب هستند و در این زمینه تضاد منافع دارند، می توانند با نگاه نو خود موجب رشد صنعت ICT در کشور شوند.
استارلینک ها را جمع کنیم؟ از دیگر صحبت هایی که محمدامین آقامیری در نخستین جلسه خبری خود مطرح نمود، این بود که آنها توانسته اند در جریان اعتراضات ۱۸ و ۱۹ دی ماه، ماهواره های استارلینک را از کار بیندازند. او با اشاره به امکان مدیریت ارتباطات ماهواره ای در شرایط خاص، اعلام نمود در اعتراضات دیماه حدود ۸۰ درصد بسته های ارتباطی استارلینک مختل شده است. آقامیری در توضیح روش اختلال در استارلینک اظهار داشته بود: «از نظر فنی، فناوری های گوناگونی برای مدیریت این ارتباطات وجود دارد و این طور نیست که یک تکنولوژی به سبب پیچیدگی، غیرقابل مدیریت باشد. اگر به تاریخ فناوری نگاه نماییم، می بینیم که همواره امکان مدیریت و رویارویی با فناوری های مختلف بوسیله فناوری های دیگر وجود داشته است ». رییس مرکز ملی فضای مجازی در رابطه با گزارش رسانه ها بر مبنای استفاده ایران از «فریب دهنده جی پی اس» (GPS Spoofer) اظهار کرد: «غربی ها تلاش کردند بفهمند ما چه کار کرده ایم و حدس زدند که از فناوری جابه جایی جی پی اس استفاده می نماییم، اما تلاششان ناموفق بود». بگفته او، اگر استارلینک واقعاً با یک فریب دهنده جی پی اس از کار بیفتد، نشان دهنده ضعف شدید فناوری آنست. او تاکید کرد: « ما روش فریب جی پی اس را هم تست کرده ایم و در بعضی نقاط جواب هم می دهد، اما فناوری اصلی ما این نیست و اهمیت زیادی هم ندارد».
حتی او این نکته را هم اظهار داشت که ایران «آمادگی دارد فناوری های مورد استفاده خود دراین خصوص را با کشورهای همسو به اشتراک بگذارد و دراین خصوص تعاملات و هم افزایی هایی در سطح بین المللی درحال انجام است».
بنظر می رسد این صحبت های محمدامین آقامیری در جواب وزیر ارتباطات و تعدادی از معاونان او باشد که پیوسته اعلام نموده اند «فیلترینگ چاره ای برای حکمرانی فضای مجازی نیست و فقط مردم را به سوی استارلینک سوق می دهد».
ستار هاشمی، وزیر ارتباطات، در یکی از سخنرانی های اخیر خود اعلام نموده بود بالاتر از صد هزار تجهیز استارلینک در کشور فعال شده که این مورد حاکمیت دولت بر فضای مجازی و فلسفه شبکه ملی اطلاعات را کاملا از بین می برد.
با تمام اینها، آیا اظهارات محمدامین آقامیری در رابطه با از کار انداختن یا ایجاد اختلال در استارلینک درست و علمی است یا تنها یک دستاوردسازی برای گروهی است که نظرات تندی در رابطه با دسترسی آزاد به اینترنت دارند؟
یک کارشناس حوزه فضا در گفتگو با «شرق» به صراحت اعلام می کند که ایران نمی تواند اینترنت ماهواره های استارلینک را از کار بیندازد و اگر هم این اتفاق افتاده بود، حداقل در سایت های بین المللی ثبت می شد.
وی در این مورد توضیح می دهد: «چه در شرایط عادی و چه در شرایط بحرانی، در نزدیکی مراکز نظامی ایران تجهیزاتی وجود دارد که با بهره گیری از فناوری جی پی اس جمینگ (GPS Jamming)، موقعیت یاب ها را از کار می اندازند تا پهپادهای مهاجم نتوانند عملیات خودشان را انجام دهند. دستگاههای استارلینک هم اتفاقا با جی پی اس کار می کنند؛ البته روشهای دیگری هم برای موقعیت یابی دارند».
او ادامه می دهد: «بنابراین، آن دسته از دستگاههای استارلینک که در نزدیکی مراکز نظامی از کار افتاده اند، واقعاً ناشی از اقدام خاصی نبوده؛ این اتفاق، اثر جانبی یک اتفاق دیگر بوده است. امکان فراگیرشدن این اختلال در سرتاسر کشور یا حتی در سرتاسر شهر تهران وجود ندارد و این تجهیزات فقط برد محدودی دارند. بنابراین، مبحث تا حدی بزرگ نمایی شده و اتفاق خیلی خاصی هم نیفتاده است». او تاکید می کند که با فاصله خیلی کمی، شاید بتوان گفت ۴۸ ساعت پس از این اختلال ها در زمان جنگ روی اینترنت استارلینک، شرکت اسپیس ایکس (SpaceX) بروزرسانی ای منتشر نمود و همان موقع این مشکل رفع شد.
این کارشناس می گوید روسیه و چین هم با بهره گیری از اینترنت ماهواره ای استارلینک در کشورشان گرفتار مشکل شده اند و راه های مختلفی را امتحان کرده اند، ولی نتوانسته اند اینترنت این ماهواره را از کار بیندازند: «حدود سه ماه پیش، روزنامه نگارانی از لوموند و اینسایدر، ارایه های پاورپوینت مربوط به جلسات سه ماه پیش روس ها و چینی ها را در یکی از دانشگاه های چین منتشر کردند؛ جلساتی که در آنها در رابطه با این مورد بحث شده بود که با استارلینک چه کار باید کرد. در آن ارائه ها هم می بینیم که نه روس ها و نه چینی ها در سطح مهندسی و در سطوح بالا نتوانسته اند چاره ای پیشنهاد دهند».
طبق توضیحات او، گام اول برای رویارویی با استارلینک، از نظر آنها، همان کاری است که جمهوری اسلامی انجام می دهد؛ یعنی حضور در مجامع بین الملل، شکایت و فشار بر کشورهایی که آنتن های زمینی را میزبانی می کنند. گام دوم اینست که در مدارهایی که استارلینک در آنها فعالیت می کند، ماهواره هایی مستقر کنند تا شاید بتوانند در آینده بوسیله ماهواره ها اختلال ایجاد کنند. گام سوم که در این ارائه ها می بینیم، حمله نظامی به ماهواره ها یا در نهایت حمله به دیتاسنترهای اسپیس ایکس در داخل آمریکاست؛ همینطور هک کردن آنها و از کار انداختن شبکه ارتباطی اینترنت.
او تأیید می کند که نه روس ها، نه چینی ها، در شرایط فعلی و با فناوری موجود، امکان شناسایی مستقیم و از کار انداختن استارلینک را ندارند، اما امکانات جانبی در اختیار دارند. بعنوان مثال، می توانند بوسیله شبکه، افراد را شناسایی کنند یا به پشت بام های مردم نگاه کنند و ببینند آیا ردپایی از این تجهیزات می بینند یا نه. همینطور می توانند شبکه فروشندگان را دنبال کنند.
این کارشناس یادآور می شود که در اصل ایلان ماسک هم تاکید کرده است که استارلینک استفاده ای کاملا تجاری دارد و به هیچ عنوان نمی توان از آن استفاده نظامی کرد. بعنوان مثال، در اکراین، این کشور فقط مجاز است برای مسایل دفاعی از استارلینک استفاده نماید و اسپیس ایکس به آن اجازه نداده است که در حمله به خاک روسیه یا عملیات تهاجمی از استارلینک استفاده نماید.
قدرتی برای ایجاد محدودیت مساله محمدامین آقامیری فقط مجموعه ای از اظهارات بحث برانگیز در رابطه با اینترنت، استارلینک و... نیست؛ مساله، قدرتی است که وی در چند سال گذشته به دست آورده و روشی که از این قدرت برای شکل دادن به سیاست دسترسی مردم به اینترنت استفاده نمود. او که برای افکار عمومی چهره ای کمترشناخته شده است، در دولت ابراهیم رئیسی ابتدا معاون فناوری و نوآوری وزیر ارتباطات شد، بعد به ریاست سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی رسید و سر انجام بر صندلی دبیری شورایعالی فضای مجازی و ریاست مرکز ملی فضای مجازی نشست؛ جایگاهی که تصمیم هایش می تواند بر زندگی روزمره میلیونها کاربر و سرنوشت هزاران کسب وکار اثر بگذارد. پرسش اصلی در رابطه با کارنامه ای است که حالا در مقابل افکار عمومی قرار دارد.
آقامیری در اولین نشست خبری اش بعد از سال ها، بجای پاسخ دادن به پرسش های انباشته در رابطه با چرایی ادامه فیلترینگ، محرمانه ماندن اسناد و هزینه ای که قطع اینترنت بر زندگی مردم تحمیل کرده، از توانایی های فنی برای مختل کردن استارلینک و از کارنامه ای اظهار داشت که بخش مهمی از آن محل مناقشه است. اگر ادعاهای منابع «شرق» در رابطه با مخالفت او با بازگشایی پلت فرم ها و نقش وی در محرمانه ماندن مصوبه ۳۲ بندی تأیید شود، دیگر نمی توان ماجرا را فقط اختلاف نظر بر سر سیاستگذاری اینترنت دانست؛ بحث بر سر پاسخ گویی مقام مسئولی است که در جایگاه تصمیم گیری برای دسترسی عمومی به اینترنت نشسته، اما تصمیم ها و ادعاهایش همچنان با ابهام های جدی رو به رو است. بالاخره، مساله این نیست که آقامیری چقدر از توان فنی برای محدودکردن اینترنت می گوید؛ مساله اینست که در مقابل هزینه ای که این محدودیت ها به مردم تحمیل کرده اند، چه پاسخی دارد.
این مطلب سایت شیک را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب